به گزارش سایت رسمی فوتبال برتر ؛ حضور ستارههایی همچون محمد صلاح، رافائل لیائو، میسون گرینوود، روملو لوکاکو، ناتان آکه و لئاندرو تروسار باعث شد نگاه بسیاری از علاقهمندان فوتبال اروپا به سمت ترکیه برگردد. اما پشت این خریدهای پرهزینه چه اتفاقی در فوتبال ترکیه در حال رخ دادن است و باشگاههای این کشور چگونه توانستهاند وارد رقابت با بازارهای بزرگ اروپا و حتی عربستان شوند؟
تابستانی متفاوت برای فوتبال ترکیه
برای درک ابعاد بازار نقلوانتقالات تابستانی فوتبال اروپا، کافی است نگاهی به هزینههای لیگ برتر انگلیس داشته باشیم. ۲۰ باشگاه حاضر در بالاترین سطح فوتبال انگلیس از زمان آغاز رسمی نقلوانتقالات در ۱۵ ژوئن تا پایان مهلت جابهجایی بازیکنان در روز سهشنبه، در مجموع حدود ۴.۱ میلیارد یورو، معادل ۳.۵ میلیارد پوند و ۴.۸ میلیارد دلار، برای خرید بازیکن هزینه کردند.
این رقم بسته به زاویه نگاه میتواند حیرتانگیز یا حتی از نظر اخلاقی غیرقابل دفاع تلقی شود. طبق آمار ترانسفرمارکت، خالص هزینهکرد باشگاههای لیگ برتر انگلیس نیز اندکی بیشتر از ۱.۵ میلیارد یورو بوده است.
فاصله میان انگلیس و سایر لیگهای اروپایی در این زمینه قابل توجه است. سری A ایتالیا با خالص هزینهکرد حدود ۴۲۱ میلیون یورو در جایگاه دوم قرار گرفت و پس از آن، حضور ترکیه در رتبه بعدی شاید یکی از نکات غافلگیرکننده بازار امسال باشد.
باشگاههای ترکیه در مجموع حدود ۲۷۶.۵ میلیون یورو بیشتر از درآمد حاصل از فروش بازیکنان برای خریدهای خود هزینه کردند؛ رقمی که با توجه به جایگاه این لیگ در فوتبال اروپا، توجهها را به خود جلب کرده است.
ترکیه در رتبه نهم ضرایب یوفا قرار دارد؛ پایینتر از لیگهای برتر بلژیک، پرتغال و هلند و تنها اندکی بالاتر از اکستراکلاسا لهستان. فنرباغچه، بهترین تیم ترکیه در این ردهبندی، در جایگاه بیستوهفتم قرار گرفته و گالاتاسرای رتبه چهلوششم را در اختیار دارد. بشیکتاش نیز در جایگاه ۱۵۱ قرار دارد.
بنابراین، سوپرلیگ ترکیه را نمیتوان در زمره لیگهای نخبه و درجه اول اروپا قرار داد؛ با این حال، باشگاههای این کشور در تابستان امسال رفتاری شبیه تیمهای لیگهای بزرگ داشتند و با اشتهایی کمسابقه وارد بازار شدند.
فرهنگ خرید ستاره در ترکیه
علاقه فوتبال ترکیه به جذب بازیکنان مشهور موضوع تازهای نیست. در این کشور ضربالمثلی قدیمی وجود دارد که میگوید «هواداران فکر میکنند قهرمانیها در فرودگاه به دست میآیند».
مفهوم این جمله روشن است؛ هرچه نام بزرگتری برای استقبال از بازیکن جدید به فرودگاه کشیده شود، تصور هواداران از قدرت تیم و شانس موفقیت آن نیز افزایش پیدا میکند.
با این حال، حتی با استانداردهای فوتبال ترکیه نیز بازار نقلوانتقالات امسال متفاوت بود. سه مورد از پنج انتقال گرانقیمت تاریخ فوتبال ترکیه در همین تابستان انجام شد.
گالاتاسرای برای جذب رافائل لیائو ۳۸ میلیون یورو پرداخت کرد، فنرباغچه با هزینه ۳۹ میلیون یورویی میسون گرینوود را به خدمت گرفت و بشیکتاش نیز با پرداخت ۳۰ میلیون یورو، قرارداد قرضی اورکون کوکچو از بنفیکا را دائمی کرد.
اما این اعداد تنها بخشی از اتفاقی را که در فوتبال ترکیه رخ داد نشان میدهند.
تروسار اولین نشانه بزرگ تابستان بود
ماجرا از ماه ژوئیه جدیتر شد؛ زمانی که بشیکتاش با جذب لئاندرو تروسار از آرسنال یکی از مهمترین انتقالهای تابستانی خود را رقم زد.
تروسار در شرایطی راهی ترکیه شد که بهتازگی قهرمانی در لیگ برتر انگلیس را تجربه کرده و در فینال لیگ قهرمانان اروپا نیز در ترکیب اصلی آرسنال به میدان رفته بود.
این بازیکن شاید بزرگترین ستاره فوتبال جهان نباشد، اما یکی از مهرههای مهم آرسنال در مسیر نخستین قهرمانی این باشگاه در لیگ برتر پس از ۲۲ سال بود. انتقال چنین بازیکنی به سوپرلیگ ترکیه به همین دلیل اتفاقی قابل توجه محسوب میشد.
بشیکتاش چند هفته بعد یک نام بزرگ دیگر را نیز به خدمت گرفت و دوشان ولاهوویچ را پس از جدایی از یوونتوس بهعنوان بازیکن آزاد جذب کرد.
فنرباغچه وارد رقابت شد
فنرباغچه نیز در این رقابت عقب نماند و ناتان آکه را از منچسترسیتی و میسون گرینوود را از مارسی به خدمت گرفت.
انتقال گرینوود اما به دلیل گذشته این بازیکن حواشی خاص خود را داشت. او در سال ۲۰۲۲ با اتهام تعرض جنسی مواجه شده بود؛ اتهاماتی که این بازیکن رد کرد و در سال ۲۰۲۳ نیز کنار گذاشته شدند.
با وجود این سابقه، ادامه فعالیت حرفهای گرینوود در انگلیس دشوار به نظر میرسید، اما ورود او به فنرباغچه با استقبال گسترده هواداران این باشگاه همراه شد.
اعتراض قابل توجهی از سوی هواداران فنرباغچه نسبت به جذب این مهاجم شکل نگرفت و رسانهها نیز توجه محدودی به پرونده گذشته او نشان دادند. حتی نام گرینوود به یکی از ابزارهای تبلیغاتی در انتخابات ریاست باشگاه تبدیل شد.
هاکان صفی، یکی از نامزدهای انتخابات ریاست فنرباغچه، مدعی شده بود که از قبل با گرینوود به توافق رسیده است. در نهایت عزیز ییلدیریم به ریاست باشگاه رسید و گرینوود را به فنرباغچه آورد. این بازیکن نیز تاکنون عملکرد مناسبی در زمین داشته و همین مسئله باعث شده توجه به گذشته او بیش از گذشته کاهش پیدا کند.
لوکاکو؛ خرید بزرگ بعدی فنرباغچه
فنرباغچه در ادامه بازار نیز دست به یک خرید مهم دیگر زد و روملو لوکاکو را از ناپولی با مبلغ نسبتاً پایین ۶ میلیون یورو به خدمت گرفت.
این رقم تا حد زیادی سن ۳۳ ساله لوکاکو و سابقه مصدومیتها و مشکلات آمادگی جسمانی اخیر او را منعکس میکند. مهاجم بلژیکی فصل گذشته تنها در پنج مسابقه سری A به میدان رفت و در جام جهانی نیز تنها برای آغاز یکی از شش مسابقه تیم ملی بلژیک آمادگی داشت.
لوکاکو دیگر در اوج دوران حرفهای خود قرار ندارد، اما فنرباغچه امیدوار است او همان تأثیری را برای این تیم داشته باشد که ویکتور اوسیمن برای رقیب همشهری، گالاتاسرای، ایجاد کرد.
فنرباغچه فصل گذشته نیز با جذب جان دوران امیدوار بود به چنین موفقیتی دست پیدا کند، اما در نهایت این اتفاق رخ نداد.
ترکیب فنرباغچه در این تابستان حالا مجموعهای از نامهای بزرگ را در خود جای داده است. لوکاکو، آکه و گرینوود به تیمی اضافه شدهاند که پیش از آنها بازیکنانی مانند ادرسون، متئو گوندوزی، مارکو آسنسیو، انگولو کانته، نلسون سمدو و میلان اشکرینیار را در اختیار داشت. این همان تصویری است که میتوان از اوج سوپرلیگ ترکیه ارائه کرد.
لیائو پاسخ گالاتاسرای به فنرباغچه
در هفته پایانی ماه اوت، گالاتاسرای نیز پاسخ خود را به رقیب سنتیاش داد و رافائل لیائو را از میلان به خدمت گرفت.
گالاتاسرای برای جذب وینگر پرتغالی رقابت با استون ویلا را پشت سر گذاشت و سرانجام به خرید بزرگی دست پیدا کرد که پس از یک تابستان نهچندان موفق، به دنبال آن بود.
مدیران گالاتاسرای معتقد بودند جذب ویکتور اوسیمن از ناپولی در تابستان گذشته، با مبلغ هنگفت ۷۵ میلیون یورو، کار آنها را برای بازار امسال دشوارتر کرده است. این انتقال رکورد نقلوانتقالات فوتبال ترکیه را تقریباً سه برابر کرده بود.
پس از آن انتقال، این تصور شکل گرفت که گالاتاسرای وارد یک سطح مالی جدید شده است و به همین دلیل هر بار که این باشگاه برای خرید بازیکنی با تیم دیگری مذاکره میکرد، رقم پیشنهادی به شکل قابل توجهی افزایش مییافت.
یکی از منابع باشگاه که نخواست نامش فاش شود، در این باره گفت: «همه فکر میکنند ما پول عربستان سعودی را داریم.»
صلاح، بمب بزرگ ترابزوناسپور
با وجود تمام خریدهای گالاتاسرای و فنرباغچه، شاید بزرگترین انتقال تابستان نه در استانبول، بلکه در باشگاهی خارج از جمع سه قدرت بزرگ این شهر رقم خورد.
فاتح تکه، سرمربی ترابزوناسپور، در ماه ژوئن و در حالی که جام جهانی را از تلویزیون دنبال میکرد، پیامی از ارتوغرول دوغان، رئیس باشگاه دریافت کرد.
پیام رئیس باشگاه کوتاه اما بسیار مهم بود: «مربی، محمد صلاح را میخواهی؟»
پاسخ تکه نیز بسیار سریع بود.
پس از شکست مذاکرات طولانیمدت صلاح با بشیکتاش، این ستاره مصری با قراردادی دو ساله راهی ترابزوناسپور شد. او سالانه حدود ۱۷ میلیون یورو دستمزد دریافت خواهد کرد؛ مبلغی خالص که مالیات آن نیز از پیش پرداخت شده است.
صلاح همچنین حدود ۲۰ درصد از درآمد حاصل از فروش پیراهنهایی را دریافت خواهد کرد که نام و شماره او روی آنها درج شده است.
با توجه به استقبال گسترده از این انتقال و حضور تعداد زیادی از هواداران با پیراهن شماره ۱۰ و نام صلاح در خیابانهای ترابزون، این بند قرارداد میتواند درآمد قابل توجهی برای ستاره مصری ایجاد کند.
استقبال بیسابقه از ستاره مصری
استقبال از صلاح در ترابزون فراتر از انتظار بود.
دوغان برای اینکه صلاح میزان علاقه هواداران این باشگاه را از نزدیک لمس کند، برنامه معاینات پزشکی او را در استانبول، بیش از ۵۰۰ مایل و نزدیک به ۹۰۰ کیلومتر دورتر از ترابزون، ترتیب داد.
این تصمیم نتیجه مورد انتظار را به همراه داشت. حدود ۱۰ هزار نفر در میانه روز برای استقبال از هواپیمای حامل صلاح در محل حاضر شدند.
دوغان برای متقاعد کردن صلاح به حضور در چهارمین باشگاه بزرگ ترکیه، به او گفته بود: «با گروهی از هواداران روبهرو میشوی که تاکنون هرگز مانند آنها را ندیدهای و عشق واقعی را در وجود این مردم احساس خواهی کرد.»
مراسم معارفه صلاح نیز به همان اندازه باشکوه بود. حدود ۳۰ هزار نفر در ورزشگاه ۴۰ هزار نفری پاپارا پارک حاضر شدند تا ورود ستاره مصری به ترابزوناسپور را جشن بگیرند.
صلاح در واکنش به این استقبال گفت: «هرگز چیزی شبیه این ندیدهام.»
شور و هیجان در ترابزون به حدی بود که یکی از هواداران حتی شتری را با خود به ورزشگاه آورده بود؛ اتفاقی که نشان میداد انتقال صلاح تنها یک خرید فوتبالی برای هواداران این باشگاه نبود و به یک رویداد اجتماعی بزرگ تبدیل شده بود.
ترابزوناسپور به صلاح بسنده نکرد
ترابزوناسپور با وجود جذب صلاح، بازار را متوقف نکرد.
برخی ناظران معتقد بودند حضور صلاح اتفاق بسیار خوبی است، اما مشکل اصلی تیم همچنان در خط میانی و بهخصوص پست شماره ۶ قرار دارد.
چند هفته پس از ورود صلاح، ارتوغرول دوغان دقیقاً برای رفع همین مشکل اقدام کرد و فابینیو، همتیمی سابق صلاح در لیورپول، را به خدمت گرفت؛ بازیکنی که بهتازگی از الاتحاد عربستان جدا شده بود.
ترکیه و مدل قدیمی جذب ستارهها
بخش زیادی از خریدهای بزرگ تابستانی ترکیه با الگوی سنتی سوپرلیگ این کشور همخوانی دارد؛ بازیکنان مشهور، ستارههایی که اندکی از دوران اوج خود فاصله گرفتهاند و دیگر امکان بازی مستمر در بالاترین سطح لیگهای اسپانیا، ایتالیا یا انگلیس را ندارند، اما همچنان کیفیت لازم برای حضور در فوتبال اروپا را حفظ کردهاند.
در سالهای گذشته نیز بازیکنانی مانند دیدیه دروگبا، روبین فنپرسی، روبرتو کارلوس و نیکولا آنلکا برای تجربه یک ماجراجویی تازه یا آخرین سالهای دوران حرفهای خود راهی ترکیه شدند.
موفقیت این بازیکنان متفاوت بود، اما در مقطعی این ستارهها به بخشی از هویت نقلوانتقالاتی فوتبال ترکیه تبدیل شدند.
با گذشت زمان، تعداد ستارههایی که در اوج دوران حرفهای خود راهی این کشور میشدند کاهش یافت و مشکلات اقتصادی ترکیه نیز خود را بیش از پیش نشان داد.
اما شرایط طی سالهای اخیر بار دیگر تغییر کرده است.
بازگشت ستارهها به فوتبال ترکیه
فنرباغچه در یکی از نمونههای مهم، مسوت اوزیل را به خدمت گرفت؛ انتقالی که البته تا حدودی یک استثنا محسوب میشد، زیرا این بازیکن ارتباط عاطفی و خانوادگی ویژهای با این باشگاه داشت.
این باشگاه در ادامه ادین ژکو و برای مدتی کوتاه لئوناردو بونوچی را نیز جذب کرد.
گالاتاسرای نیز نسخه مشابهی را با ایلکای گوندوغان تجربه کرد و در کنار او لروی سانه و مهمتر از همه، ویکتور اوسیمن را به خدمت گرفت.
با این حال، تابستان امسال متفاوت بود؛ چراکه نامهای بزرگ دیگر محدود به یک یا دو باشگاه نبودند و تقریباً تمام تیمهای بزرگ ترکیه وارد رقابت برای جذب ستارهها شدند.
رقابت برای متوقف کردن گالاتاسرای
یکی از مهمترین دلایل این ولخرجی را باید در رقابت شدید باشگاههای بزرگ ترکیه جستوجو کرد.
گالاتاسرای چهار فصل متوالی قهرمان سوپرلیگ شده و اکنون به دنبال تبدیل شدن به نخستین تیم تاریخ فوتبال ترکیه است که پنج قهرمانی متوالی به دست میآورد.
برای فنرباغچه که از سال ۲۰۱۴ تاکنون موفق به فتح لیگ نشده، ادامه این وضعیت قابل قبول نیست.
رقابت میان این دو باشگاه باعث شده بازار نقلوانتقالات نیز به میدان دیگری برای قدرتنمایی تبدیل شود. هر خرید بزرگ گالاتاسرای، فنرباغچه را تحت فشار قرار میدهد تا پاسخی مشابه ارائه کند و برعکس.
در کنار رقابت این دو باشگاه، نوعی اثر دومینویی نیز در فوتبال ترکیه شکل گرفته است. باشگاههای بزرگ این کشور تا حد زیادی هویت خود را در تقابل با رقبای مستقیم تعریف میکنند و به همین دلیل فعالیت آنها را با دقت زیر نظر دارند.
وقتی یک تیم بازیکن بزرگی جذب میکند، سایر رقبا نیز احساس میکنند باید خریدی مشابه یا حتی بزرگتر انجام دهند.
این همان منطق «هزینه کن تا بیشتر به دست بیاوری» است که در بازار فوتبال ترکیه بیش از پیش دیده میشود.
لیگ قهرمانان؛ رؤیای بزرگ باشگاههای ترکیه
عامل مهم دیگر، درآمدهای رقابتهای اروپایی است.
گالاتاسرای در سالهای اخیر یکی از تیمهای ثابت لیگ قهرمانان اروپا بوده، اما سایر باشگاههای ترکیه نیز بهشدت به دنبال سهمی از درآمدهای قابل توجه این مسابقات هستند.
در نگاه مدیران این باشگاهها، سرمایهگذاری برای جذب بازیکنان بزرگ میتواند شانس آنها برای حضور در رقابتهای اروپایی را افزایش دهد و در نهایت درآمد بیشتری برای باشگاه ایجاد کند.
فنرباغچه پس از اینکه سرانجام در فصل جاری برای نخستین بار از فصل ۰۹-۲۰۰۸ به مرحله اصلی لیگ قهرمانان اروپا راه یافت، احساس میکند استراتژی پرهزینهاش نتیجه داده است.
ترکیه همچنین برای برخی از بازیکنان مقصد جذابی محسوب میشود. این کشور علاقهای عمیق به فوتبال دارد و در بسیاری از مناطق میتواند شرایط مناسبی برای زندگی فراهم کند؛ هرچند وضعیت سیاسی متلاطم و اقتدارگرایانهتر شدن فضای کشور نیز بخشی از واقعیت امروز ترکیه است.
رقابت پنهان با عربستان
باشگاههای بزرگ ترکیه اکنون تا حدودی در همان بازاری فعالیت میکنند که تیمهای لیگ حرفهای عربستان در آن حضور دارند.
حتی در برخی موارد، باشگاههای ترکیه برای جذب بازیکنان مشابه با تیمهای عربستانی رقابت میکنند.
فنرباغچه برای مثال تلاش کرد اولی واتکینز، مهاجم انگلیسی استون ویلا، را به خدمت بگیرد؛ بازیکنی که در نهایت راهی الهلال عربستان شد.
البته باشگاههای ترکیه توانایی ارائه دستمزدهایی در سطح تیمهای عربستانی را ندارند، اما دو امتیاز مهم دارند؛ سطح بالاتر فوتبال و حضور در رقابتهای اروپایی.
این مسئله بهخصوص برای سه باشگاه بزرگ استانبول و در فصل جاری برای ترابزوناسپور اهمیت زیادی دارد.
پشت پرده تأمین این هزینهها چیست؟
سؤال مهمی که پس از مشاهده چنین خریدهایی مطرح میشود این است که باشگاههای ترکیه چگونه هزینه این انتقالها را تأمین میکنند؟
پاسخ به این سؤال ساده نیست و مدلهای مختلفی برای تأمین مالی در باشگاههای این کشور وجود دارد.
یکی از نمونههای مهم به گالاتاسرای مربوط میشود؛ باشگاهی که چند سال پیش از یک معامله بزرگ در حوزه املاک سود قابل توجهی به دست آورد.
گالاتاسرای زمینی در منطقه فلوریا، درست خارج از مرکز شهر استانبول، به فروش رساند؛ منطقهای بسیار ارزشمند که زمین تمرینی قدیمی باشگاه نیز در آن قرار داشت.
برآوردهای مختلفی درباره ارزش این معامله وجود دارد، اما اطلاعات موجود نشان میدهد گالاتاسرای از این قرارداد حدود ۵۰۰ میلیون یورو درآمد داشته است.
درآمد حاصل از فروش بازیکنان نیز یکی دیگر از منابع مالی مهم باشگاههای ترکیه است.
فنرباغچه و هنر کسب سود از نقلوانتقال
فنرباغچه در تابستان امسال نمونهای جالب از استفاده از بازار نقلوانتقالات برای کسب سود را نشان داد.
این باشگاه در پنجره زمستانی قرارداد قرضی سیدیکی شریف از آنژه را به انتقال دائمی تبدیل کرد و سپس این مهاجم را با سود قابل توجهی به کاونتریسیتی در لیگ برتر انگلیس فروخت.
ترابزوناسپور نیز از فروش برخی بازیکنان خود درآمد مناسبی کسب کرده است.
این باشگاه هافبک خود، کریست اینائو اولای، را تنها یک سال پس از خرید با مبلغی کمتر از ۱۰ میلیون یورو، با رقم ۲۶ میلیون یورو به فیورنتینا فروخت.
ترابزوناسپور همچنین مهاجم خود، فیلیپه آگوستو، را با ۱۵ میلیون یورو به زنیت سنپترزبورگ فروخت؛ تنها یک سال پس از آنکه او را با مبلغی کمتر از ۷ میلیون یورو به خدمت گرفته بود.
اسپانسرها هم وارد بازی شدهاند
باشگاههای بزرگ ترکیه در کنار فروش بازیکنان و درآمدهای املاک، در برخی موارد از روشهای خلاقانهتری برای تأمین هزینه خریدها استفاده میکنند.
قراردادهای اسپانسرینگ نیز در بعضی انتقالها نقش مهمی دارند.
موضع رسمی ترابزوناسپور این است که قرارداد صلاح از طریق فروش بلیتهای فصل اضافی تأمین شده است، اما حمایت شرکتهایی مانند ترکیش ایرلاینز و توگ، خودروساز ترکیهای فعال در حوزه خودروهای برقی، نیز در این میان اهمیت داشته است.
آیا ولخرجی فوتبال ترکیه ادامه دارد؟
پرسش بزرگ اکنون این است که آیا چنین روندی در فوتبال ترکیه میتواند ادامه پیدا کند یا خیر.
از نظر منطقی، چنین سطحی از هزینهکرد نمیتواند برای همیشه پایدار باشد؛ اما این هشدار سالهاست درباره فوتبال ترکیه مطرح میشود و با وجود تمام مشکلات، باشگاههای این کشور هر بار راهی برای ادامه دادن پیدا کردهاند.
شواهد چندانی نیز وجود ندارد که نشان دهد باشگاههای بزرگ ترکیه قصد دارند در آینده نزدیک از این رویکرد فاصله بگیرند.
سوپرلیگ ترکیه همچنان محیطی آشفته، پرتنش، گاهی ناخوشایند اما همیشه سرگرمکننده است؛ لیگی که در آن رقابت سنتی میان باشگاهها، علاقه شدید هواداران به ستارهها، درآمدهای اروپایی، معاملات اقتصادی و تلاش برای رقابت با بازار عربستان، همه در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
تابستان امسال اما همه این عوامل به شکل کمسابقهای در کنار هم قرار گرفتند.
از محمد صلاح و فابینیو در ترابزوناسپور گرفته تا رافائل لیائو و ویکتور اوسیمن در گالاتاسرای و لوکاکو، گرینوود، آکه، گوندوزی و دیگر ستارهها در فنرباغچه، فوتبال ترکیه نشان داد که قصد ندارد صرفاً تماشاگر بازار بزرگ فوتبال اروپا باشد.
سوپرلیگ ترکیه در تابستان امسال نهتنها ستاره خرید، بلکه وارد رقابتی بزرگ برای بازپسگیری جایگاه خود در فوتبال اروپا شد؛ رقابتی که به نظر میرسد تازه وارد مرحله جدیدی شده است.
